Is het kader met afbeeldingen rond dit frame NIET zichtbaar: klik hier

Anton de Kom

                                          

Anton de Komplein in Amsterdam Zuidoost
4 mei 2004


Zaterdag 24 april 2004 werd het startsein gegeven voor de uitvoering van alle plannen op en rond het nieuwe Anton de Komplein in Amsterdam Zuidoost (foto: www.zuidoost.amsterdam.nl)

Anton de Kom
24 april 2004 was het precies 59 jaar geleden dat de Surinamer Anton de Kom overleed in een Duits concentratiekamp. Delen van de geschiedenis van Suriname en Nederland komen in het leven van Anton de Kom bij elkaar. Zijn verzet tegen armoede en onderdrukking is voor alle inwoners van Zuidoost betekenisvol. Anton de Kom heeft veel betekend voor de bewustwording van de Surinamers, van hun situatie in de jaren dertig en hun koloniale verleden. Hij was te lastig voor de Nederlandse autoriteiten in Suriname en werd in 1933 zonder proces op de boot naar Nederland gezet. Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakt hij betrokken bij het verzet. In augustus 1944 wordt hij opgepakt en komt uiteindelijk in een Duits concentratiekamp terecht. Vlak voor de bevrijding, in april 1945 bezwijkt hij aan de ontberingen.

              
Bronzen beeld A. de Kom                              Houten voorstudie beeld A. de Kom
(foto: Pieter Delicaat, www.wikipedia.org)   (foto: www.zuidoost.amsterdam.nl)

Monument
61 jaar na zijn dood, op 24 april 2006, werd in Amsterdam Zuidoost op het Anton de Komplein een bronzen standbeeld van de Kom onthuld. Het ontwerp van de autochtone Nederlandse kunstenares Jikke van Loon was door het stadsdeel Amsterdam Zuidoost gekozen uit het werk van vier beeldhouwers. Enkele tientallen Surinaamse Nederlanders probeerden de onthulling te voorkomen, omdat ze het te bloot vonden en te zeer een stereotype van hoe Nederlanders naar Surinamers kijken. Volgens voorstanders past het beeld in de traditie van Afrikaanse beelden van voorouders. Die zijn altijd helemaal naakt. De Antilliaanse filmregisseur Felix de Rooy zei over het onderwerp: "Hij had een Nederlandse vrouw en zijn kinderen zijn een mengeling van Suriname en Nederland. Het zwarte nationalisme is niet op zijn plaats, want Anton de Kom was er voor iedereen." (http://surinaams.caribiana.nl/Cultuur/car20060425_beelddekom.html). Een kopie van het beeld was te zien op de tentoonstelling ‘Helden’ in de Nieuwe Kerk te Amsterdam (zomer 2007).

Het leven van Anton de Kom


Geboortehuis Anton de Kom
  • 1898
    Cornelis Gerhard Anton de Kom wordt op 22 februari 1898 geboren in Paramaribo. Zijn vader Adolf Damon De Kom werd nog in slavernij geboren. Zijn moeder, Judith Jacoba Dulder, stamde van vrijgekochte slaven. Vader De Kom werkt als boer en gouddelver. Het gezin bestond uit zes kinderen, 3 jongens en 3 meisjes.
  • 1910
    Anton de Kom bezoekt de Paulus-Ulo, hetgeen iets bijzonders is, dat was in die tijd namelijk de hoogste vorm van onderwijs in Suriname.
  • 1916
    De Kom gaat werken bij deurwaarder Ansom op het kantoor van H.C. Cooke. Na 2 maanden neemt hij ontslag i.v.m. de geringe verdiensten - slechts 7,50 per maand.
  • 1916
    De Kom gaat werken bij de Balata-compagnie. Hier komt hij in kontakt met het zware werk en de slechte arbeidsomstandigehden van de balata bleeders (rubber tappers).
  • 1920
    De Kom neemt op eigen verzoek ontslag. Op 1 augustus vertrekt hij als werkend passagier op een schip naar Haiti, waar hij werk vindt bij de Societé Commerciale Hollandaise Transatlantique.
  • 1921
    Hij reist door naar Holland, waar hij na een kort verblijf in Rotterdam en Amsterdam in januari 1921 als vrijwillger in dienst treedt bij de Huzaren.
  • 1922
    De Kom treedt in dienst bij het Hanze adviesbureau in Den Haag waar hij in 1923 eervol ontslag krijgt ‘wegens reorganisatie van het bureau’.
  • 1923
    De Kom treedt in dienst bij koffie-, thee- en tabakshandel Reuser en Smulders, eveneens in Den Haag. Daar leert hij zijn toekomstige echtgenote, Petronella Catharina Borsboom kennen die daar als kantoorbediende werkt.
  • 1926
    De Kom trouwt met Petronella Borsboom. Uit dit huwelijk worden 3 jongens en een meisje geboren.


    Anton de Kom en zijn Nederlandse vrouw

    In deze tijd krijgt zijn politieke denken een belangrijke impuls door zijn contacten met de nationalistische beweging van Indische studenten in Nederland, de Perhimpoenan Indonesia, die o.a. onder leiding staat van Hatta. Tegen die organisatie wordt in 1926 een justitiële vervolging ingesteld in verband met een mede door De Kom ondersteund manifest tegen het Nederlands kolonialisme.
    Hij komt in contact met de Internationale Roode Hulp, de Internationale Arbeiders Hulp, en de Liga tegen Imperialisme en voor Koloniale Onafhankelijkheid. Hij treedt toe tot het arbeiders en schrijverscollectief Links Richten. Hij schrijft artikelen in o.m. de Communistische Gids en houdt lezingen over de toestand in Suriname.
  • 1929
    De Kom probeert terug te keren naar de West. Zo solliciteert hij tevergeefs bij de Bataafsche Petroleum Maatschappij op Curaçao.
  • 1930
    De Kom benadert gouverneur Rutgers, als deze op verlof in Nederland is, met het verzoek om samen met enkele anderen op gouvernemenstkosten naar Suriname te mogen gaan om daar in de kleine landbouw te beginnen.
  • 1932
    De Kom keert wegens familie-omstandigheden terug naar Suriname. Hij neemt zijn hele gezin en ook zijn meubilair mee met de bedoeling zich daar te vestigen.
  • 1933
    De Kom arriveert in Suriname. De Minister van Koloniën stuurt de gouverneurs van Suriname en Curaçao telegrafisch bericht en noemt hem ‘een communistisch agitator voor de Antikoloniale Liga en de Internationale Rode Hulp’ . Vanaf zijn komst wordt De Kom geschaduwd door drie speciaal ingehuurde agenten. De Kom wordt in Suriname getroffen door de erbarmelijke sociale toestand: 'de uitgemergelde gezichten, de erbarmelijke woningtoestanden, de slechte gezondheidszorg, de wreedheid van de blanken, de oneerlijke reglementen van de machthebbers, de hongerlonen van de arbeiders, de in het oog lopende onrechtvaardigehid, en de vijandigheid der onderdrukkers' . Diverse pogingen van De Kom om vergaderingen te beleggen mogen van het bestuur geen doorgang vinden.
    De Kom besluit dan een advies- en informatiebureau op te richten. Hij luistert naar de klachten van de mensen en spoort aan tot organisatie en solidariteit. Op politiek gebied stelt hij vergaande bestuurlijke hervormingen voor. ‘Pas wanneer de bevolking zelf aandeel heeft in het bestuur der kolonie zal zij aan de toestand een einde kunnen maken, waarin de kleine landbouwer de dagelijkse slaaf is van de bitterste nood’ . Het zijn deze standpunten die De Kom tot een gevaar in maken de ogen van het Koloniaal Bestuur.
  • 1933, 1 februari
    De Kom wil een openbare vergadering op het erf van zijn vader houden. Als de vergadering verboden wordt, trekt De Kom begeleid door een duizendkoppige menigte naar het de gouverneur. De menigte wordt uiteengeslagen en De Kom gearresteerd.
  • 1933
    Op 7 februari trekken duizenden naar de procureur-generaal en eisen de vrijlating van De Kom. Onverwacht opent de politie het vuur op de menigte. Er vallen 2 doden en 23 gewonden.
  • 1933, mei
    De Kom wordt verbannen naar Nederland. Na terugkomst in Nederland houdt hij diverse lezingen over de toestand in Suriname. Hij werkt ook verder aan zijn boek 'Wij slaven van Suriname' en wordt mede-redacteur van 'Links Richten'. Door de grote werkloosheid in Nederland kan hij geen werk vinden en belandt in de steun.
  • 1934
    De eerste, gecensureerde, druk van 'Wij slaven van Suriname' verschijnt. Het boek legt voor het eerst de Surinaamse geschiedenis vanuit de optiek van de onderdrukte bevolking vast. Het is een aanklacht tegen het koloniale regime en met name ook tegen de mensonwaardige levensomstandigheden waarin de afstammelingen van de slaven leven. Het boek is lange tijd in Suriname verboden.
  • 1936
    Op allerlei manieren probeert De Kom aan werk te komen.
  • 1937
    Met een groep trekt hij als tapdanser naar het buitenland. Verder doet hij mee aan werklozenacties en raakt betrokken bij het verzet tegen het fascisme.
  • 1939
    De Kom krijgt een zenuwinzinking en verblijft gedurende 3 maanden in een inrichting. Kort voor het uitbreken van de oorlog wordt hij als werkloze in de werkverschaffing geplaatst en moet sneeuwruimen.
  • 1940
    Tijdens de oorlog geeft hij privéles Engels en boekhouden.
  • 1944
    De Kom werkt mee aan het verzetsblad 'De Vonk'.
  • 1944, 7 augustus
    De Kom wordt opgepakt door de Duitsers en als politiek gevangene opgesloten in het Oranje Hotel in Scheveningen. Dezelfde maand nog gaat hij op transport naar Vught.
  • 1944, 6 september
    De Kom gaat weer op transport, nu naar Oranienburg-Sachsenhausen, waar hij te werk gesteld wordt in de Heinkelfabrieken.
  • 1945
    Tenslotte belandt De Kom in Sandbostel waar hij in 1945 aan tuberculose overlijdt.
  • 1960
    Zijn stoffelijke resten worden gevonden in een massagraf in Sandbostel en overgebracht naar Nederland, alwaar ze worden bijgezet op de erbegraafplaats Loenen.
  • 1971
    'Wij slaven van Suriname' verschijnt in de ongecensureerde tweede druk. Het boek valt op door z'n actualiteit. In de 37 jaar na het verschijnen van het boek is er niet veel veranderd.
  • 1975 Suriname wordt onafhankelijk.

    De informatie over Anton de Kom is gebaseerd op interviews met de dochter en de oudste zoon, Judith en Ad De Kom; een tweede bron is het voorwoord uit 'Wij slaven van Suriname', en de derde bron is de studie van historicus Ben Scholtens: 'Opkomende arbeidersbeweging in Suriname'.

    Boek 'Wij slaven van Suriname'



    In het kader van de RVU Themamaand over Suriname - en in het bijzonder bij de documentaire over Anton de Kom - verscheen een heruitgave van De Koms boek 'Wij slaven van Suriname'.
    Het boek verscheen voor het eerst in 1934 en was een aanklacht tegen de geschiedenis van de slavernij en tegen de situatie waarin de afstammelingen van slaven, Hindoestanen en Javanen in het koloniale Suriname moesten leven: hoge kindersterfte, ondervoeding, werkloosheid, krotten, slechte gezondheidszorg.
    Het boek bracht ondanks alle triestheid een positieve, optimistische boodschap en het lukte De Kom de verschillende bevolkingsgroepen tot elkaar te brengen in hun strijd voor een menswaardig bestaan. Surinamers en anderen kunnen nog altijd hoop en inspiratie ontlenen aan dit unieke document. Het blijkt een onmisbaar boek bij de beoordeling van de huidige ontwikkelingen in Suriname. Journalist en Suriname-kenner John Jansen van Galen heeft een uitgebreid voorwoord geschreven, waarin hij de tekst van De Kom in hedendaags perspectief plaatst. Het boek, uitgegeven door uitgeverij Contact in samenwerking met de RVU, kost € 16,75 en is te bestellen door dit bedrag over te maken op Postbankrekening 66888 t.n.v. de RVU in Hilversum, o.v.v. 'Wij slaven van Suriname'.
    ISBN 90 254 9605 9


  • Verder lezen / Bronnen

    'Opkomende arbeidersbeweging in Suriname' - Ben Scholten

    'Wij slaven van Suriname' - RVU

    www.omroep.nl/rvu/rvu_web/suriname
    www.suriname.nu
    www.zuidoost.amsterdam.nl